Karl Menger'in Sekseninci Doğum Günü Vesilesiyle

Bilimlerin gelişimi düzenli ve kesintisiz bir yükseliş içinde gerçekleşmez; büyük başarı dönemlerinin ardından zihinsel bir bitkinlik dönemi gelir, ustaların ardından epigonlar gelir, ta ki dâhi insanlar yeniden yeni bir altın çağ başlatana dek. On dokuzuncu yüzyılın ortalarında ulusal iktisat kuşkusuz bir ölü noktaya varmıştı. Klasik ulusal iktisattan devralınan sistemin tatmin edicilikten uzak olduğu hissediliyordu, ancak bunun ötesine geçebilme imkânı yoktu. Burada çözülmesi gereken sorunları yalnızca doğru biçimde formüle edebilmek için bile, dehâ bakımından Ricardo'dan geri kalmayan insanlara ihtiyaç vardı. Böyleleri eksikti. O günlerin en özgün ulusal iktisatçısı olan John Stuart Mill bile bu işin adamı değildi.

Fransız Dupuit ile Prusyalı asesör Gossen, gidilmesi gereken yolu yürümeyi denemişlerdi. Onların kayıplara karışmış olan yazılarını bilmeksizin ve birbirlerinden bağımsız olarak, 1871 dolaylarında neredeyse aynı zamanda Avusturya'da Karl Menger, İngiltere'de Jevons, İsviçre'de Léon Walras ortaya çıktılar. Çalışmaları, bütün temel meselelerde dikkat çekici bir uygunluk gösterir. Ne var ki bu temel düşünce, yani değer öğretisinin baştan sona malların öznel kullanım değeri üzerine kurulması, en keskin biçimde Menger'de işlenmiştir. Onun ince bir cilt olan Grundsätze der Volkswirtschaftslehre adlı eseri, ulusal iktisat bilimini tümüyle devrimleştirmiştir. O günden bu yana başarılan her şey, Menger'in çalışmaları üzerine inşa edilmektedir. Marjinal fayda teorisi, Avusturya'da Menger'in yanı sıra Wieser'de ve fazlasıyla erken aramızdan ayrılan Böhm-Bawerk'te en önemli temsilcilerini bulmuştur; bu üçünü „Avusturya Okulu“ adı altında bir araya getirmek âdettendir ve bu adla dünya çapında ün kazanmışlardır. En az kabulü Almanya'da bulabilmişlerdir; İngiltere'de, İtalya'da, Hollanda'da ve İskandinav ülkelerinde ise başarıları kıyaslanmayacak ölçüde büyük olmuştur. Modern Amerikan ulusal iktisadı, „Avusturya Okulu“nun çalışmalarına dayanmaktadır.

Menger 1883 yılında, özellikle sosyal bilimlerin ve politik iktisadın yöntemi üzerine yaptığı araştırmalarını (Untersuchungen über die Methode der Sozialwissenschaften und der politischen Ökonomie insbesondere) yayımladı. İlkin o dönemde Almanya'da hâkim olan görelilik ve tarihselciliğin bir eleştirisi olarak tasarlanan bu kitapla, tin bilimlerinin mantığına ve bilgi kuramına yeni yollar göstermiştir. Bu kitap da başlangıçta pek dikkate alınmadı; öneminin tam olarak kavranması için yirmi yıldan fazla zaman geçti. Daha yeni metodolojik çalışmalar, baştan sona bu eserin etkisi altındadır.

Menger çok yazan biri değildi; yayımladıkları hacim bakımından ancak az bir yer tutar. Güncel ulusal iktisadi sorunların aydınlatılmasına katkıda bulunmak için de kalemi yalnızca seyrek olarak eline almıştır. Günün sorunları arasında onu en çok para sorunu cezbetmiştir. Avusturya para sorunu üzerine küçük incelemesi ve 1892 yılı Valuta soruşturmasındaki açıklamaları, Avusturya para düzeninin reformunu belirleyici biçimde etkilemiştir. Para öğretisini yinelenen biçimde salt teorik bir tarzda da ele almıştır; her şeyden önce Handwörterbuch der Staatswissenschaften için yazdığı klasik bir katkıda.

Menger'in çalışmaları, daha önce de belirtildiği gibi, uzun süre takdir görmedi; ancak daha sonra tam olarak kabul gördüler ve itibarları yıldan yıla arttı. Bugün, abartısız bir biçimde, ulusal iktisadın Avusturya Okulu'nun sosyal bilimler tarihinde ölümsüz bir yer tuttuğu söylenebilir. Karl Menger, yaşam eserine gurur ve hoşnutlukla geriye bakabilir. Meşgul olduğu büyük çalışmaları tamamlamak da kendisine nasip olsun.